الشيخ محمد تقي بهجت
360
جامع المسائل ( فارسي )
تحريك حمل كننده چيزى و افتادن آن چيز 13 - اگر كسى نخس كرد « 1 » حامل محمولى را ، يا به سببى ديگر او را جنبانيد و بىقرار « 2 » كرد او را ، تا محمول افتاد و هلاك شد ، پس اگر الجاء كرد حامل را كه در حركت خودش و اضطراب خودش اختيارى نداشت ، ضامن ، ثالث كه نخس كرده است مىباشد ؛ و اگر مختار بود ، حامل ، ضامن است در صورتى كه محمول ، متعدّى در محمول بودن نباشد ، و گر نه محتمل است هدر باشد ؛ و محتمل است نصف ديه بر ناخس در صورت الجاء و [ بر ] حامل در صورت اختيار باشد ؛ و در صورت مجهول بودن حال از حيث الجاء و اختيار ، و تعدّى و عدم ، محتمل است دو ثلث ديه توزيع بر ناخس و حامل شود . و بر هر تقدير هر كه بر او ديه ثابت است رعايت عمد و شبه عمد و خطأ محض و قصد قتل يا غلبه قتل به نحو متقدم مىشود . ضمان دعوت كننده در شب بر مدعوّ 14 - كسى كه دعوت نمايد غير را و در شب او را از منزلش خارج نمايد ، ضامن او است تا آن كه ثابت نمايد رجوع به منزل را ، و ديه بر او است از مال خودش نه بر عاقله اگر چه معلوم نباشد موت او . و اگر ثابت شود عمد به قتل و قتل عمدى ، مورد قصاص است اگر چه با اقرار او باشد . و اگر ثابت شود خطأ محض ، ديه بر عاقله او است . و اگر به التماس خودش خارج شد و مصاحبت كرد ضمان نيست . و همچنين اگر به خيال دعوت ، خارج و مدعوّ ديگرى بوده ، يا به سبب تخيير نه استدعاء ، خارج شد و مصاحبت كرد ، يا آن كه اجير براى عملى در خارج منزل در شب شد و خارج شد با مصاحبت مستأجر . و احكام قتل عمدى مترتّب نمىشود تا ثابت نشود به مجرّد خروج با دعوت ؛ و منع از ارث محقق نمىشود با موجب آن .
--> « 1 » نَخَسَه : با فرو كردن چوب به پهلوى منخوس آن را براند . « 2 » قموص : مضطرب كه به جائى قرار نگيرد .